Παιδιά και Σχολείο

Ο χειρουργός οφθαλμίατρος κος Χατζηνικόλας έχει ασχοληθεί με την εξέταση των παιδιών όλων των ηλικιών – από βρέφη μέχρι και την σχολική τους ηλικία- και έχει κάνει πολλές επεμβάσεις στραβισμού στην Αγγλία.

Στα 5 χρόνια που εργάστηκε στην Αγγλία, απέκτησε μεγάλη εμπειρία στην εξέταση των παιδιών αλλά και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των διαφόρων προβλημάτων τους.

Το βασικότερο για την πρόωρη διάγνωση αλλά και έγκαιρη αντιμετώπιση των όποιων προβλημάτων των ματιών των παιδιών, είναι η προληπτική εξέταση τους από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη θεωρείται αδιανόητο να μη γίνεται ΠΛΗΡΗΣ οφθαλμολογικός έλεγχος ΚΑΘΕ ΧΡΟΝΟ σε παιδιά  από την ηλικία των 3 ετών και μέχρι την ηλικία των 7 ετών, από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο.

Η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση όλων των παρακάτω προβλημάτων, είναι το κλειδί για την ομαλή είσοδο ενός παιδιού  στη μάθηση αλλά και την περαιτέρω πορεία του στο σχολείο.

Κατά την διάρκεια της πορείας των παιδιών στο σχολείο, οι απαιτήσεις που μπαίνουν στα παιδιά είναι μεγάλες. Ωστόσο τίποτα δεν είναι τόσο σημαντικό και ενδιαφέρον όσο στα πρώτα εκείνα χρόνια που το παιδί μαθαίνει να διαβάζει και να γράφει.

Το διάβασμα απαιτεί τα παιδιά να μπορούν να χρησιμοποιούν  τη γλώσσα, την αποκωδικοποίηση, τα φωνητικά,  τις οπτικές τους ικανότητες , για να αναγνωρίζουν με επιτυχία τις λέξεις και να καταλαβαίνουν το νόημα του γραπτού κειμένου.

Δυστυχώς, σχεδόν το 20% των παιδιών πρώιμης σχολικής ηλικίας δυσκολεύονται να διαβάσουν. Μερικά από αυτά τα παιδιά έχουν μαθησιακά προβλήματα ή δυσλεξία, η οποία είναι η αδυναμία του εγκεφάλου στην προφορική ομιλία, και πρόβλημα των ακουστικών κέντρων στο να επεξεργαστούν – αποκωδικοποιήσουν το γραπτό , ή να μπορέσουν να συνδέσουν το ακουστικό μέρος με το γραπτό και τα σύμβολα, με τους κατάλληλους ήχους. Ωστόσο ένας μεγάλος αριθμός παιδιών που δυσκολεύονται να διαβάσουν δεν είναι καθόλου δυσλεκτικά, οι φωνητικές και γλωσσικές τους ικανότητες είναι πολύ καλές. Απλά είναι η όραση τους που παρεμβαίνει στην ικανότητα τους να διαβάζουν.

kid-reading-bookΗ όραση παίζει σημαντικότατο ρόλο στο διάβασμα. Τα παιδιά πρέπει να έχουν πολύ καλή όραση – οπτική οξύτητα για να μπορούν να βλέπουν τα γραπτά  πολύ καθαρά. Τα τεστ προσχολικής ηλικίας που γίνονται στα σχολεία συνήθως ελέγχουν την όραση των παιδιών για μακριά, η οποία πρέπει να είναι στο 100%   (10/10) . Αν η όραση είναι θολή στα μακριά και δεν μπορούν να δουν τον πίνακα από τις πίσω θέσεις της τάξης , τότε βγαίνει το συμπέρασμα ότι χρειάζονται γυαλιά. (απλουστευμένη εκτίμηση).

Δυστυχώς αυτή είναι όλη κι όλη η εξέταση που είχε σχεδιαστεί και γίνονταν στα σχολεία από κινητές μονάδες εθελοντών ιατρών που τα επισκέπτονταν ,ΟΜΩΣ  στον έλεγχο της όρασης των παιδιών μπαίνουν και άλλες παράμετροι.

Για την επιτυχία τους στο σχολείο, τα παιδιά πρέπει να είναι ικανά να βλέπουν τρισδιάστατα εικόνες , να συντονίζονται δηλαδή και τα 2 μάτια μαζί- σαν ομάδα. Πρέπει να είναι ικανά να ακολουθούν μια σειρά γραμμάτων χωρίς να χάνουν τη γραμμή και τη θέση των γραμμάτων. Πρέπει να είναι ικανά να διατηρούν καθαρή  την εστίαση καθώς διαβάζουν ή να μπορούν να κάνουν γρήγορη εστίαση καθώς κοιτάζουν από τον πίνακα στο γραπτό τους επάνω στο θρανίο τους  και αντίστροφα.

Επίσης πρέπει να είναι ικανά να ερμηνεύουν και να αναλύει  με ακρίβεια ο εγκέφαλος τους, ότι βλέπουν . Αν τα παιδιά δεν έχουν καλές οπτικές ικανότητες σε οποιαδήποτε από τις παραπάνω κατηγορίες, τότε μπορεί να έχουν δυσκολία στο σχολείο και ειδικά στο διάβασμα.

Παιδιά που δεν έχουν καλές οπτικές ικανότητες , συνήθως δυσκολεύονται πολύ στο σχολείο, και άσκοπα. Η ‘’κρυμμένη’’ οπτική τους οξύτητα τους κρατάει μακριά από υψηλές επιδόσεις, και ακόμα και οι δάσκαλοι αλλά  και οι γονείς αποτυγχάνουν στο να συνδυάσουν τη δυσκολία του παιδιού στο σχολείο και στο διάβασμα με την όραση του.

Όλα τα παρακάτω δίνουν πληροφορίες για όλα τα προβλήματα που μπορούν να επηρεάσουν την απόδοση του παιδιού στο σχολείο και που ΜΟΝΟ ένας εξειδικευμένος οφθαλμίατρος μπορεί να εντοπίσει.

paidi-eksetazetaiΤα μάτια μας είναι φτιαγμένα να δουλεύουν σαν ομάδα, αλλά κάθε μάτι δουλεύει ανεξάρτητα. Όταν κοιτάμε σε κάτι, το αριστερό μάτι όπως και το δεξί καταγράφει την εικόνα. Τότε η εικόνα από το κάθε μάτι, μεταφέρεται με το νεύρο του ματιού στον εγκέφαλο, ο οποίος τις επεξεργάζεται και τις ενώνει σε μια εικόνα. Για να λειτουργήσει άριστα αυτή η ικανότητα , πρέπει το κάθε μάτι να μπορεί να κοιτάζει στο ίδιο ακριβώς σημείο στο χώρο, έτσι ώστε οι εικόνες που καταγράφονται από το κάθε μάτι να είναι ακριβώς ίδιες. Ωστόσο αν τα δυο μάτια δεν κοιτάνε ακριβώς στο ίδιο σημείο, τότε οι εικόνες που καταγράφονται είναι λίγο έως πολύ διαφορετικές. Αν η διαφορά είναι μεγάλη τότε ο εγκέφαλος δε μπορεί να τις ενώσει σε μια, και το αποτέλεσμα είναι η διπλωπία - βλέπουμε δηλαδή διπλά.

Δυστυχώς περίπου 10% των παιδιών έχουν διαταραχές συντονισμού των ματιών τους στην κοντινή απόσταση, κατάσταση που λέγεται διαταραχή σύγκλισης. Τέτοια παιδιά σε κοντινή απόσταση μπορούν μόνο για λίγο χρόνο να ανταπεξέλθουν και να δουν ικανοποιητικά χωρίς προβλήματα. Όσο περνά η ώρα και το παιδί συνεχίζει να διαβάζει, τόσο τα μάτια θα εστιάζουν το καθένα σε διαφορετικό σημείο. Το αποτέλεσμα είναι κουρασμένη όραση, θολή προοδευτικά, και τελικά διπλωπία (βλέπει διπλά). Επιπρόσθετα αυτά τα παιδιά χάνουν την συγκέντρωση τους πολύ πιο εύκολα γιατί δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν και να παραμείνουν στην αποστολή τους μιας και η δυσκολία με τα μάτια τους είναι μεγάλη. Μερικές φορές αυτά τα παιδιά κατηγοριοποιούνται σαν παιδιά με διαταραχές – διάσπαση προσοχής.

Άλλα συμπτώματα που αναφέρουν τα παιδιά είναι ότι τα γράμματα ‘’κολυμπούν’’ και κινούνται , κούραση των ματιών , πονοκέφαλοι, απογοήτευση και νευρικότητα.

Για να αποφεύγεται να βλέπουν διπλά, μερικά παιδιά με τέτοια προβλήματα συντονισμού, καταλήγουν στο να μην χρησιμοποιούν το ένα μάτι. Με άλλα λόγια ο εγκέφαλος μειώνει  τη χρησιμοποίηση του ενός ματιού εμποδίζοντας την μετάδοση εικόνας από το μάτι αυτό. Έτσι το παιδί δεν έχει διπλωπία, δε βλέπει δηλαδή  διπλά, αφού χρησιμοποιεί μονό το ένα μάτι, αλλά το μάτι που δεν χρησιμοποιείται γίνεται αμβλυωπικό- ‘’τεμπέλικο’’. (η αμβλυωπία είναι η κατάσταση κατά την οποία το μάτι αναπτύσσεται φυσιολογικά σαν μέγεθος  αλλά όχι και η όραση του.)  Έτσι μπορεί το παιδί μεν να τα καταφέρνει, αλλά κουράζεται εύκολα και μειώνεται η συγκέντρωση του. Η Αμβλυωπία πρέπει να διαγνωστεί όσο το δυνατόν πιο νωρίς και να αντιμετωπιστεί μέσα στα πρώτα επτά (7) χρόνια ζωής του παιδιού, γιατί μετά από αυτό το χρονικό διάστημα δε μπορεί πλέον να διορθωθεί.

Επειδή αυτά τα παιδιά βλέπουν πάντα έτσι , τους φαίνεται φυσιολογική αυτή η όραση. Δεν καταλαβαίνουν ότι χρησιμοποιούν πολύ περισσότερο και κουράζουν τα μάτια τους από οποιονδήποτε άλλον, στην προσπάθεια να κρατήσουν καθαρή  και μονή την  εικόνα.

Όταν τα προβλήματα αυτά δεν εντοπιστούν έγκαιρα και μείνουν χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να φανεί ότι είναι τελικά πρόβλημα αδυναμίας μάθησης ή και ακόμα και δυσλεξίας. Αλλά δεν είναι.
Τα προβλήματα συντονισμού των ματιών είναι ΚΑΘΑΡΑ οφθαλμολογικό πρόβλημα, και όχι θέμα μαθησιακό. Τα συμπτώματα βέβαια είναι παρόμοια, αλλά μόνο μια καλή οφθαλμολογική εξέταση θα κάνει την διάκριση αυτή και να διαπιστωθεί αν είναι τα μάτια το πρόβλημα της μάθησης ή όχι.

Τα καλά νέα βέβαια είναι ότι αυτά τα προβλήματα συντονισμού μπορούν να αντιμετωπιστούν πολύ ικανοποιητικά.

Ένας τύπος μειωμένου συντονισμού είναι η λεγόμενη η υπέρμετρη σύγκλιση η οποία αντιμετωπίζεται συνήθως επιτυχώς με γυαλιά. Ένα άλλο πρόβλημα είναι η αδυναμία σύγκλισης η οποία αντιμετωπίζεται συνήθως με ειδικές ασκήσεις. Οι ειδικές αυτές ασκήσεις είναι μια σειρά από οφθαλμικές ασκήσεις και η οποίες δίνονται από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο, και διορθώνουν προβλήματα που τα γυαλιά δε μπορούν να διορθώσουν.

paidi-eksetazetai2Η ικανότητα αναζήτησης ή η ικανότητα να ελέγχουμε τις πολύ λεπτές κινήσεις των ματιών μας,  που χρειάζεται για να ακολουθούμε μια γραμμή αριθμών και γραμμάτων, είναι πολύ σημαντική για το διάβασμα. Παιδιά με τέτοια διαταραχή συχνά παραλείπουν γράμματα στη σειρά και έχουν πρόβλημα στο να μπαίνουν στο νόημα των φράσεων, λόγω της αδυναμίας τους να κινούν τα μάτια τους με ακρίβεια. Πολλά από αυτά τα παιδιά αναγκάζονται να χρησιμοποιούν τα δάχτυλα τους για να μη χάνουν τις γραμμές, μιας και τα μάτια τους δε μπορούν να ακολουθούν αυτές τις γραμμές.  Όταν διαβάζουμε τα μάτια μας κάνουν μικρά πηδηματάκια δεξιά- αριστερά μεταξύ των λέξεων, ή μεταξύ ομάδων λέξεων, κινήσεις που λέγονται σακκαδικές. Η μικρή παύση που κάνουμε μεταξύ αυτών των κινήσεων , λέγεται εστίαση. Μετά την εστίαση αυτή, τα μάτια μας κινούνται στην επόμενη λέξη ή ομάδα λέξεων , μια άλλη σακκαδικη κίνηση δηλαδή.

Το σύστημα εστίασης των ματιών μας , ονομάζεται προσαρμογή, και μας επιτρέπει να βλέπουμε καθαρά ειδικά στα κοντά. Τα μάτια μας είναι φτιαγμένα να βλέπουμε μακριά, έτσι ώστε όταν κοιτάζουμε σε κάτι πολύ κοντινό, ο φυσιολογικός φακός του ματιού μας, αλλάζει σχήμα και αλλάζει τη φορά της δέσμης του φωτός επάνω στον αμφιβληστροειδή. Είναι η ικανότητα των ματιών μας να εστιάζουν γρήγορα όταν κοιτούν κάτι κοντά και αμέσως να κοιτούν κάτι μακριά και το αντίθετο. Στα παιδιά με προβλήματα προσαρμογής το γραπτό θα φαίνεται προοδευτικά θολό όσο διαβάζουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και τα μάτια τους θα παρουσιάσουν κόπωση από την προσπάθεια να διατηρήσουν καθαρή την εικόνα του γραπτού τους.

Μερικές φορές τα παιδιά με προβλήματα εστίασης κρατούν το βιβλίο τους πολύ κοντά στα μάτια τους ή σκύβουν πολύ κοντά στο βιβλίο. Οι πονοκέφαλοι είναι πολύ συχνοί.
Γυαλιά για το διάβασμα δίνονται συνήθως για να βοηθηθεί η αδυναμία εστίασης αλλά μερικές φορές και άλλη θεραπεία είναι απαραίτητη για να βελτιώσουμε την ικανότητα του παιδιού να εστιάζει.

Κωνσταντίνος Γ. Χατζηνικόλας, MD

Κωνσταντίνος Γ. Χατζηνικόλας, MD

Χειρουργός Οφθαλμίατρος
Ειδικευθείς στη Μεγάλη Βρετανία
Εξειδικευθείς στην αντιμετώπιση της Διαβητικής Αμφιβληστροειδοπάθειας και της Ηλικιακής Εκφύλισης της Ωχράς κηλίδας. (Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Newcastle - Αγγλία)

Copyright 2017 - All Rights Reserved

Ο Σχεδιασμός και η Ανάπτυξη της ιστοσελίδας έγινε από την RodosWebs